Verkeersvlieger worden

Veel mensen dromen ervan om piloot te worden. Dit is mogelijk in de ‘kleine luchtvaart’ (sportvliegen, zweefvliegen etc.), bij de luchtmacht of marine, of als verkeersvlieger bij een luchtvaartmaatschappij.
De Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers (VNV) is een beroepsvereniging van en voor verkeersvliegers. De VNV houdt zich ook bezig – hoewel in beperkte mate – met de opleiding tot verkeersvlieger in Nederland en kent een beperkt lidmaatschap voor mensen in opleiding tot verkeersvlieger. Gedegen oriëntatie op de opleidingsmarkt is noodzakelijk voordat u besluit een opleiding te volgen. De hoge opleidingskosten, de sterke fluctuaties in de vraag naar en het aanbod van vliegers en een vaak onduidelijk beeld van de kwaliteit van opleidingen maakt een goede afweging niet eenvoudig. Met deze informatie beoogt de VNV u enigszins op weg te helpen bij het bepalen van de geschiktheid van een opleiding tot verkeersvlieger.

Booming business?
De burgerluchtvaart kenmerkt zich al jaren door golfbewegingen. Periodes van sterke groei worden gevolgd door periodes van beperkte groei, stilstand of zelfs achteruitgang. Volgens de prognoses van verschillende vliegopleidingen en luchtvaartmaatschappijen is er de komende jaren een behoorlijk aantal nieuwe vliegers nodig om pensioneringen onder vliegers op te vangen en om gewenste uitbreiding mogelijk te maken. Echter, de opleidingscapaciteit van de verschillende vliegopleidingen is de afgelopen jaren ook sterk toegenomen waardoor meer vliegers zijn afgestudeerd en op zoek zijn naar werk. Bovendien hebben externe factoren zoals bijvoorbeeld SARS, de olieprijs en 11 september grote invloed op de ontwikkeling van de luchtvaart. Het geven van betrouwbare prognoses is daarmee nagenoeg onmogelijk.
Bedenk dus dat het volgen van een opleiding tot verkeersvlieger enig risico met zich meebrengt.

Opleidingskosten
Tegenwoordig vergt de opleiding tot verkeersvlieger een investering van minimaal € 90.000,-. In Nederland dragen noch de overheid noch de luchtvaartmaatschappijen bij aan deze kosten. Ook is de rente van deze studieschuld fiscaal niet meer aftrekbaar.
Sommige luchtvaartmaatschappijen verlangen naast een diploma van een vliegopleiding en een brevet ook nog aanvullende ervaring in de vorm van typebrevetten en/of vlieguren. De kosten hiervoor kunnen al snel oplopen tot
€ 20.000,- en meer.
Nadat de opleiding is afgerond blijkt het soms lastig om een baan als verkeersvlieger te vinden. Bovendien zijn de (aanvangs)salarissen bij sommige bedrijven zo laag dat het moeilijk is de studieschuld af te lossen en de rente te betalen.

Meer dan de moeite waard!
Bovenstaande informatie is wellicht niet bemoedigend. Met deze informatie proberen we een eerlijk en duidelijk beeld te geven over hetgeen u wellicht te wachten staat. Bij dit eerlijke beeld hoort echter ook een oordeel over het eventuele resultaat. En dat is meer dan de moeite waard. Het beroep verkeersvlieger is heel erg mooi. De voorwaarden waaronder het wordt uitgeoefend bij verschillende bedrijven in verschillende functies verschilt enorm. Het vak blijft echter geweldig om uit te oefenen.

Welke opleiding?
In Nederland zijn meerdere opleidingen tot verkeersvlieger. De erkende vliegopleidingen verzorgen zelf de opleiding geheel of gedeeltelijk. Daarnaast zijn er zogeheten ‘brokers’ die zich vaak als opleidingsinstituut presenteren maar de verschillende onderdelen van de vliegopleiding uitbesteden. Zij zijn eigenlijk niet meer dan een soort tussenpersoon.
Voorbeelden van erkende vliegopleidingen zijn CAE Nationale Luchtvaart School Hoofddorp, DFA Eelde, KLM Flight Academy Eelde, Martinair vliegschool Lelystad, European Pilot Selection & Training Maarssen en Stella Aviation Academy Teuge. Inspectie van Verkeer en Waterstaat (IVW) heeft een volledig overzicht van de door de overheid erkende opleidingen tot verkeersvlieger.

De VNV heeft een aantal erkende vliegopleidingen bezocht om een algemene indruk te krijgen. Tevens wisselt de VNV met een aantal van deze opleidingen op reguliere basis informatie uit. Het past de VNV niet om zonder gedegen onderzoek een uitspraak te doen over de geleverde kwaliteit van vliegopleidingen. Om u verder bij uw keuze te helpen, vindt u in bijgevoegde checklist een aantal zaken die van belang zijn bij het maken van deze voor uw verdere carrière als vlieger belangrijke keuze.

De meeste opleidingsinstituten leiden op tot het CPL (Commercial Pilot License) met daarbij een zogeheten ‘frozen’ ATPL (Airline Transport Pilot License). Met een CPL is het toegestaan commercieel te vliegen. Met een ‘frozen’ ATPL heeft u alle theorievakken voor het ATPL gehaald en een deel van de vereiste ervaringsuren opgedaan, waarmee u bij een luchtvaartmaatschappij mag vliegen. Belangrijk is te weten dat de door IVW erkende vliegopleidingen aan de wet voldoen en regelmatig gecontroleerd worden door de overheid. Echter, deze controle richt zich voornamelijk op regelgeving en veiligheid, en niet zozeer op de effectiviteit en de kosten van de opleiding.

Baangarantie
In Nederland geeft geen enkele vliegopleiding een baangarantie. Wel hebben veel opleidingsinstituten contacten met luchtvaartmaatschappijen en wordt aangegeven bij welke luchtvaartmaatschappijen leerlingen terecht zijn gekomen. De KLM neemt in eerste instantie vliegers aan van de KLM Flight Academy. Dit betekent overigens niet dat alle vliegers van deze opleiding ook daadwerkelijk aangenomen worden. Bij KLM zal opnieuw een selectie plaatsvinden.
Ook de opleidingscapaciteit bij luchtvaartmaatschappijen kent zijn beperkingen. Dit kan betekenen dat u na aanname bij een luchtvaartmaatschappij niet direct aan het werk kunt. De lengte van de periode tussen aanname en de eerste werkdag is afhankelijk van vele dynamische factoren. Hierdoor wordt vaak geen toezegging door de maatschappij gedaan over de aanvangsdatum of, als dat wel is gedaan, kan deze datum alsnog verschoven worden. Afhankelijk van de financieringsvoorwaarden kan het gebeuren dat u wel rente over uw studieschuld moet blijven betalen. Bij een aantal opleidingsinstituten zijn er mogelijkheden om dit te ondervangen.

Checklist

Om een zorgvuldige afweging te kunnen maken of u een opleiding tot verkeersvlieger wilt volgen, en zo ja welke, kan bijgevoegde checklist als hulpmiddel dienen.

Checklist voor het selecteren van een opleiding tot verkeersvlieger
Zorg allereerst dat u zo goed mogelijk bent geïnformeerd!
Informatie kunt u vinden via internet, de schooldecaan, oud-leerlingen, in reclamefolders en door het bezoeken van open dagen. Wees u ervan bewust dat informatie in verschillende reclamefolders veelal niet objectief is. U heeft te maken met commerciële opleidingen.

Selectie- en aannametraject

• Om in aanmerking te komen voor het aanname traject moet u een geschikte vooropleiding hebben doorlopen. Vóór aanname worden vervolgens verschillende keuringen en testen uitgevoerd. Zo is er sprake van een psychotechnisch onderzoek, een onderzoek naar de (potentiële) vliegvaardigheid, een medische keuring en een aannamegesprek. De volgorde, kosten en inhoud van de selecties kan per opleiding verschillen.
• Een medische keuring wil nog wel eens aan het einde van een aannametraject zitten. Heeft u vooraf twijfels over uw medische geschiktheid dan kan het zinvol zijn deze keuring als eerste te doen.
• Realiseert u zich dat luchtvaartmaatschappijen ook weer een aannametraject hebben waarbij de gegevens van het aannametraject voor een vliegopleiding ook bekeken worden. Vooral de psychotechnische keuring weegt zwaar. Daar waar het voor een (commerciële) vliegopleiding geen probleem hoeft te zijn u bij een matige psychologische keuring toch aan te nemen, kan dit bij een luchtvaartmaatschappij later wel een probleem zijn.
• Is bij uw aanname duidelijk op welke termijn u daadwerkelijk aan de opleiding kunt beginnen?

Opleidingskosten

• Zorg dat duidelijk is wat de werkelijke kosten zijn; wat is inbegrepen en wat niet? Te denken valt aan huisvesting, levensonderhoud, extra modules, aantal vlieguren.
• Inzichtelijkheid van opleidingscontracten. Zorg dat u vooraf inzage heeft in een opleidingscontract, en dat dit volledig duidelijk is.
• Wat gebeurt er als u de opleiding niet afmaakt door gebrek aan vaardigheden of vanwege bijvoorbeeld een medische reden? Sommige opleidingen kennen een garantie- of waarborgfonds. De VNV is van mening dat elke goede opleiding zo’n fonds dient te hebben. Kijk goed naar wat wel en niet is gedekt.
• Banken / financieringen / betalingsvorm. Het is een opleiding waaraan zeer hoge kosten zijn verbonden. Sommige opleidingen bieden financieringsregelingen aan. Zorg dat inzichtelijk is wat de kosten, lasten en condities zijn van de verschillende financieringsvormen. Is er een waarborgfonds dat rentelasten kan overnemen zolang er nog geen dienstbetrekking is aangegaan bij een luchtvaartmaatschappij?

Verloop van de opleiding

• Wat is de duur van de opleiding, staat er een minimale en/of maximale termijn voor?
• Wordt de opleiding aan één stuk gegeven, zijn theorie en praktijk gescheiden of lopen deze parallel, is een deel van de opleiding in het buitenland?
• Hoe zien de yardsticks (opleidingsmatrix, d.w.z. tijdsduur en kosten) er uit voor de theorie en praktijk?
• Met hoeveel vlieguren wordt de opleiding beëindigd, en waar bestaan deze uren uit (éénmotorig, meermotorig, simulator)?
• Wat gebeurt er bij overschrijding van de yardsticks? In hoeverre mogen deze overschreden worden, en wat gaat dit eventueel extra kosten?
• Wat is het afvalpercentage tijdens de opleiding?
• Voor zowel theorie en praktijk geldt de vraag wat het aantal instructeurs is in verhouding tot het aantal leerlingen. En wat is de instructie (voor)ervaring?
• Hoeveel vliegtuigen staan er tijdens de opleiding ter beschikking (eenmotorig / meermotorig)?
• Heeft het opleidingsinstituut eigen simulators of wordt er extern getraind, wat voor soort simulators zijn het (hoe geavanceerder de simulator, hoe effectiever er getraind kan worden)?
• Documentatie en Handboeken. Welke methodes zijn er en waar wordt mee gewerkt?
• Is er een klachtenregeling? Het is belangrijk dat leerlingen kritisch kunnen en mogen zijn over deze opleiding waar ze veel geld aan besteden, zonder dat dit consequenties heeft.

Fase na afronding opleiding

• Bij welke luchtvaartmaatschappijen kunt u solliciteren na de opleiding?
• Wat is het aannametraject van deze maatschappijen?
• In hoeverre krijgt u ondersteuning van het opleidingsinstituut in uw contact met de luchtvaartmaatschappij?
• Hoe succesvol zijn de sollicitaties van oud-leerlingen geweest en op welke termijn?
• Het geldig houden van bevoegdheden. In hoeverre faciliteert de opleiding hierin na afronding van de opleiding?

© VNV november, 2006